Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze to stan przewlekłego podwyższenia ciśnienia krwi w tętnicach powyżej wartości 140/90 mmHg. Ciśnienie tętnicze to ciśnienie krwi wywierane na ściany tętnic, przy czym wartości te mierzy się na dużych tętnicach – najczęściej tętnicy ramiennej. Ściany naczyń tętniczych zbudowane są między innymi z warstwy mięśni gładkich (niezależnych od naszej woli), które mogą zwężać światło naczynia lub je poszerzać zmieniając tym samym ciśnienie krwi. Najwyższe wartości ciśnienia krwi rejestruje się w aorcie, kiedy po skurczu serca krew dostaje się do jej światła, najniższe wartości notowane są, kiedy następuje rozkurcz mięśnia sercowego. Ciśnienie krwi podlega ciągłym zmianom w zależności od wielu czynników: wieku, stanu zdrowia, pory doby, aktywności, stanu psychicznego, cyklu pracy serca czy też wysiłku fizycznego. Ciśnienie krwi w naczyniach żylnych jest znacznie niższe niż w tętnicach i nie ma znaczenia klinicznego.

Pomiar ciśnienia tętniczego
Ciśnienie krwi mierzy za pomocą aparatów automatycznych, zegarowych lub rtęciowych. Pomiar ciśnienia powinien być poprzedzony, co najmniej dziesięciominutowym odpoczynkiem. W warunkach domowych chorzy powinni wykonywać po 2 odczyty: rano i wieczorem przez 3 dni w tygodniu. Wartość ciśnienia tętniczego krwi jest przedstawiana w dwóch liczbach:

• Wartość górna wyraża ciśnienie skurczowe
• Wartość dolna wyraża ciśnienie rozkurczowe

Prawidłowe (optymalne) wartości ciśnienia wynoszą 120/80 mmHg. Wartości ciśnienia pomiędzy 130-139/85-89 określane są jako ciśnienie prawidłowe wysokie. Nadciśnienie łagodne rozpoznawane jest jeśli ciśnienia tętnicze mają wartości pomiędzy 140-159/ 90-99, przy wartościach 160-179/100-109 rozpoznawane jest ciśnienie umiarkowane, a powyżej wartości 180/110 nadciśnienie ciężkie. Powyższa klasyfikacja dotyczy osób nieprzyjmujących leków przeciwnadciśnieniowych. Pomiary ciśnienia tętniczego są nieodzownym elementem kontroli prowadzonego leczenia oraz stanu układu sercowo naczyniowego zarówno dla lekarza jak i chorego.

Przyczyny

Ciśnienie tętnicze wzrasta, jeśli krew uciska ściany tętnic ze zbyt dużą siłą. W 955 na 1000 przypadków przyczyna nadciśnienia tętniczego jest nieznana. W pozostałych przypadkach czynnikami odpowiedzialnymi są choroby m.in. nerek, naczyń krwionośnych lub nadnerczy. Najważniejszymi czynnikami ryzyka rozwoju nadciśnienia tętniczego są predyspozycje genetyczne oraz czynniki środowiskowe. W procesie powstania choroby znaczenie ma również przebudowa ścian drobnych naczyń tętniczych co prowadzi do wzrostu obwodowego oporu naczyniowego (TPR) i zmusza serce do większej pracy.
Sześć czynników środowiskowych, które mogą sprzyjać rozwojowi nadciśnienia stanowią:

• palenie papierosów
• zbyt mała aktywność fizyczna
• otyłość
• duże spożycie sodu
• duże spożycie alkoholu
• stres

Objawy:

Przebieg choroby nadciśnieniowej cechują różne objawy. Chorzy mogą skarżyć się na niepokój, kołatanie serca, zawroty głowy, potliwość, okresową bezsenność. W bardziej zaawansowanym stanie choroby dokuczać mogą: bóle i zawroty głowy, obniżenie sprawności psychicznej i fizycznej, pieczenie i bóle za mostkiem, zadyszka przy wysiłkach, czasem uczucie kołatania serca, zaczerwienienie twarzy, szyi, klatki piersiowej (zwłaszcza przy dużym wzroście ciśnienia). Następnie dochodzi do zmian w sercu, naczyniach i oczach. Nadciśnienie tętnicze może przebiegać także bezobjawowo. W przypadku nadciśnienia wtórnego mogą być obecne objawy choroby podstawowej. Choroba nadciśnienia tętniczego powoduje także powikłania w postaci: uszkodzenia nerek (przewlekła niewydolność nerek, aż do konieczności dializy), układu krążenia (niewydolność mięśnia sercowego, zawał serca) oraz powikłania ze strony układu nerwowego (niedokrwienny udar mózgu, zespół otępienny).

Leczenie:

Początkiem terapii powinna być zmiana stylu życia, czyli: normalizacja masy ciała, przestrzeganie odpowiedniej diety, w tym nienadużywanie alkoholu i soli, ograniczenie spożycia tłuszczów, zwłaszcza nasyconych, zaprzestanie palenia tytoniu, które najprawdopodobniej jest najskuteczniejszym działaniem zapobiegającym chorobom sercowo-naczyniowym i zwiększenie aktywności fizycznej a szczególnie ćwiczeń aerobowych takich jak szybki marsz, pływanie, jazda rowerem, przez co najmniej 30-45 minut w większości dni w tygodniu. Intensywne ćwiczenia takie jak podnoszenie ciężarów mogą powodować duży wzrost ciśnienia. Normalizację masy ciała można osiągnąć stosując odpowiednią dietę oraz wysiłek fizyczny. Zdrowa dieta zawiera znacznie więcej owoców i warzyw niż tłuszczów zwierzęcych. Zestaw pokarmów optymalnych dla ludzkiego organizmu znany jest pod potoczną nazwą piramidy zdrowego żywienia Lekarze opracowali specjalną dietę, która obniża nie tylko ciśnienie krwi, ale także cholesterol całkowity, cholesterol frakcję LDL i triglicerydy, a więc dodatkowe zmniejszenie ryzyka sercowo-naczyniowego. Jeśli zmiana stylu życia nie obniża ciśnienia tętniczego skutecznie można zastosować leczenie farmakologiczne, które ma doprowadzić do normalizacji ciśnienia tętniczego. W grupie leków stosowanych w tej chorobie znajdują się: diuretyki – preparaty moczopędne usuwające sól i nadmiar płynów, beta-blokery adrenergiczne - zwalniające czynność serca, środki blokujące kanał wapniowy działające na mięśniówkę naczyń, inhibitory konwertazy, blokery alfa-1-adrenergiczne.